นักบัญชีกับสิ่งแวดล้อม

อ. พรนภา ธีระกุล
มหาวิทยาลัยหาดใหญ่

                 ปัจจุบันความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจและการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมในหลายประเทศทั่วโลกได้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศน์ และในประเทศไทยเองก็ได้รับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างมาก เช่น ปัญหามลภาวะทางอากาศ ปัญหาคุณภาพน้ำ ปัญหาขยะและกากพิษ ซึ่งมีผลกระทบที่เป็นวงกว้างต่อชุมชนและประเทศชาติเป็นอย่างมาก หลายท่านอาจคิดว่าเป็นเรื่องของนักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หาใช่ธุระของตนไม่ ผู้ที่มองโลกในแง่ดีที่อยากให้โลกนี้เป็นสีเขียว ก็ไม่รู้ว่าตนจะเข้าไปมีส่วนร่วมได้อย่างไร โดยเฉพาะนักบัญชีควรใช้การบัญชีสิ่งแวดล้อมมาจัดการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ตามมา เนื่องจากการรับผลของมลพิษและความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมนี้ จะเสียทั้งเวลาและงบประมาณเป็นจำนวนมาก เพื่อปรับปรุงสิ่งแวดล้อมที่เสียหายให้กลับคืนสภาพเดิม ดังนั้น การบัญชีบริหารสิ่งแวดล้อม (Environmental Management Accounting) จึงเป็นแนวทางสำหรับนักบัญชีที่จะได้นำวิชาชีพไปรับใช้สังคม
                การบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อมเป็นวิวัฒนาการทางการบัญชีแขนงหนึ่งที่นักบัญชีสมัยใหม่ได้พัฒนาขึ้นมาและเป็นการบัญชีที่ตระหนักถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อธุรกิจ ซึ่งพยายามค้นหามาตรการเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบด้านลบที่มีต่อสิ่งแวดล้อมจากการบัญชีแบบดั้งเดิม โดยระบุรายได้และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมจากระบบบัญชีแบบเดิมออกมาให้ได้ และพยายามประเมินผล และรายงานในรูปแบบใหม่ เพื่อช่วยให้ธุรกิจสามารถเสนอข่าวสารข้อมูลเพิ่มเติมให้กับผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายทั้งภายในและภายนอกธุรกิจ ข่าวสารข้อมูลที่ต้องการของผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายในการดำเนินธุรกิจ เพื่อนำมาใช้ในการพิจารณาก่อนการตัดสินใจ ระบบข่าวสารข้อมูลที่ถูกต้อง ทันเวลาและตรงประเด็น ทำให้การตัดสินใจมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลยิ่งขึ้น ผู้ที่มีส่วนร่วมเกี่ยวข้องกับธุรกิจไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อมย่อมต้องการข่าวสารข้อมูลเกี่ยวกับธุรกิจอีกมากมายที่ธุรกิจยังเปิดเผยไม่เพียงพอ ทั้งข่าวสารข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ทั้งข้อมูลทางด้านการเงิน (Financial Information) และทางด้านอื่น ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับด้านการเงิน (Non-Financial Information) ซึ่งนักบัญชีเป็นผู้ที่มีบทบาทและหน้าที่โดยตรงกับระบบข่าวสารข้อมูลให้มีประสิทธิภาพ และมี ประสิทธิผลสูงสุด
                เนื่องจากในต่างประเทศมีการเคลื่อนไหวมากในด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม มีการออกกฎระเบียบมากมาย ตลอดจนมีการส่งเสริมให้องค์การธุรกิจตระหนักถึงผลกระทบดังกล่าวดังนั้น ในทางปฏิบัติ นักบัญชีสมัยใหม่จึงต้องมีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหาสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุผลที่สำคัญ 2 ประการ คือ
               1. ปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาธุรกิจ ซึ่งส่งผลต่อความได้เปรียบเชิงการแข่งขัน ประสิทธิภาพด้านต้นทุน มูลค่าของสินทรัพย์ หนี้สินที่อาจจะเกิดขึ้น และความเสี่ยงด้านสิ่ง-แวดล้อมของกิจการ นักบัญชีเองซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบในระบบสารสนเทศจึงต้องเข้ามามีส่วนร่วมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
                2. ปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นประเด็นที่ควรนำมาตรวจสอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาวะปัจจุบันที่ประชาชนเรียกร้องให้หน่วยงานของรัฐเข้ามาทำหน้าที่ตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อมในกิจการต่างๆ อย่างจริงจัง ดังนั้น การบัญชีสิ่งแวดล้อมได้มีการขยายขอบเขตของการตรวจสอบ แม้ว่าการตรวจสอบสภาพแวดล้อมจะไม่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบบัญชีแบบดั้งเดิม แต่เนื่องจากปัจจุบันมีความต้องการในการตรวจสอบดังกล่าวมากขึ้น นักบัญชีจำต้องมีทักษะและประสบการณ์ในเรื่องนี้ เพื่อลดความเสี่ยงภัยด้านสิ่งแวดล้อมของกิจการ
              สำหรับในประเทศไทย บางองค์กรได้เริ่มมีส่วนร่วมในการช่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมแล้ว ซึ่งจะมีต้นทุนหรือค่าใช้จ่ายที่จ่ายไปเพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หรือทำให้สิ่งแวดล้อมดีขึ้น ดังนั้นนักบัญชีควรเข้ามามีบทบาทในการจัดทำบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อม แต่ปัญหาที่คาดว่าจะเกิดกับ นักบัญชีขององค์กรที่ใช้การบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อม คือ การขาดมาตรฐานการบัญชี และ มาตรฐานการสอบบัญชีที่เกี่ยวข้องกับการบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อมที่สามารถนำไปเป็นกรอบ ในการปฏิบัติงานได้อย่างชัดเจน จึงทำให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติอยู่หลายประการ เช่น การรับรู้ (Recognition) ว่าจะรับรู้ค่าความเสียหาย เมื่อเกิดคดีความฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากคู่กรณีเมื่อใด ควรจะรับรู้เมื่อเกิดคดีฟ้องร้องต่อศาล หรือเมื่อองค์กรจะต้องจ่ายเงินชดเชย ค่าเสียหายเป็นจำนวนมาก จะบันทึกรายงาน และจัดประเภทของรายงานนี้อย่างไร เป็นระยะเวลากี่งวด รวมทั้งการเปิดเผยอย่างไร จึงจะถูกต้องเหมาะสม ไม่มากจนทำลายชื่อเสียง และภาพลักษณ์ขององค์กร หรือเปิดเผยน้อยจนทำให้ดูเหมือนว่าไม่ทำการเปิดเผยข้อมูลอย่าง เพียงพอ
                อย่างไรก็ตาม การจัดการสิ่งแวดล้อมเป็นการป้องกันล่วงหน้าที่ทำให้สิ่งแวดล้อมของชุมชนไม่ถูกทำลาย นักบัญชีสมัยใหม่จึงควรเป็นผู้ที่มีทักษะ ความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างดี เพื่อนำมาใช้แก้ปัญหาที่คาดว่าจะเกิดขึ้นกับ องค์กรในอนาคต

อ้างอิง
ดวงมณี โกมารทัต , หลักการบัญชีเพื่อสิ่งแวดล้อม : มิติหนึ่งของระบบบริหารสิ่งแวดล้อม , วารสารจุฬาลงกรณ์ธุรกิจปริทัศน์ , มกราคม 2538.
Rob Gray , Jan Bebbington and Diane Wal, Accounting For the Environment , Publish in association will the chartered Association of Certified Accountants , Paul Chapm Publishing Ltd., 1993.
บทความ